تحلیل استراتژیک تجارت پسته ایران در بازارهای بین المللی با مدل تلفیقی استاکلبرگ، بازی همزمان و کرنو

بهمنی, مجتبی; نجاتی, مهدی; عبدالله نژاد ماهانی, محمد امین

doi:10.48311/ecor.2025.116790.82878

تحلیل استراتژیک تجارت پسته ایران در بازارهای بین المللی با مدل تلفیقی استاکلبرگ، بازی همزمان و کرنو

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان

مجتبی بهمنی ¹

مهدی نجاتی ¹

محمد امین عبدالله نژاد ماهانی ²

¹ دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

² دانشجوی دکتری، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

10.48311/ecor.2025.116790.82878

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل رقابت استراتژیک در بازار جهانی پسته و تبیین راهبردهای بهینه ایران، پنج بازیگر اصلی یعنی ایران، آمریکا، چین، اتحادیه اروپا و امارات را در یک چهارچوب ترکیبی نظریه بازی‌ها بررسی می‌کند. مدل پیشنهادی شامل سه لایه است: (۱) مدل استاکلبرگ که در آن، ایران به عنوان رهبر قیمت‌گذار عمل می‌کند؛ (۲) مدل کورنو که آمریکا و چین در آن تصمیمات مقداری خود را به‌طور همزمان اتخاذ می‌کنند، و (۳) بازی همزمان نش که اتحادیه اروپا (با نقش تنظیم‌گری تجاری) و امارات (با نقش تسهیل لجستیک) در آن اثرگذارند. این چهارچوب، قادر است که اثر متغیرهایی چون قیمت جهانی، هزینه‌های لجستیک، سطح فرآوری محصول، کیفیت پسته، تحریم‌ها و تعرفه‌های تجاری را بر سهم بازار و درآمد صادراتی ایران شبیه‌سازی و کمی‌سازی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتقاء کیفیت محصول، کاهش موانع تجاری، بهبود بسته‌بندی و فرآوری، و بهینه‌سازی زنجیره تأمین، مهم‌ترین عوامل حفظ و افزایش سهم ایران در بازار جهانی هستند. همچنین، توسعه بازارهای نوظهور و اتخاذ استراتژی‌های انعطاف‌پذیر قیمت‌گذاری، توان مقابله ایران با رقابت فزاینده آمریکا و چین را تقویت می‌کند. پیشنهادهای سیاستی حاصل از این مطالعه شامل سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌های صادراتی، تسهیل دسترسی به بازارهای هدف، ارتقاء استانداردهای بین‌المللی کیفیت، و کاهش هزینه‌های مبادله و حمل‌ونقل است. نوآوری اصلی پژوهش، در ترکیب سه رویکرد بازی‌های استراتژیک برای مدل‌سازی یک بازار کشاورزی واقعی تحت شرایط تحریم است. این مدل، نه‌تنها ابزار پیش‌بینی پیامد سیاست‌ها را فراهم می‌کند، بلکه به‌عنوان یک راهنمای عملی برای سیاستگذاران و فعالان صنعت کشاورزی در طراحی و اجرای استراتژی‌های تجاری، قابل استفاده است.

کلیدواژه‌ها

بازار جهانی پسته

تصمیمات قیمت‌گذاری و مقدار

مدل تلفیقی

استاکلبرگ

بازی همزمان و کورنو

موضوعات