دانشگاه تربیت مدرس پژوهش ها و چشم اندازهای اقتصادی 3115-9168 مقالات آماده انتشار 2026 04 28 نظام بیمه سلامت کشورهای منتخب منا: چالش‌ها، اصلاحات و شواهد تجربی از مدل‌های FMOLS و DOLS 28548 10.48311/ecor.2025.116621.1006 FA سروش رحمتیان دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه برنامه‌ریزی و توسعه، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تربیت مدرس، تهران 0009-0009-1483-7059 ویدا ورهرامی دانشیار گروه اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-1869-8852 Journal Article 2025 09 27 این پژوهش، با هدف ارزیابی تطبیقی تأثیر تفاوت‌های نهادی و مالی نظام‌های بیمه سلامت بر پرداخت مستقیم از جیب در چهار کشور ایران، عمان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی انجام شده است. از داده‌های تابلویی سالانه ۲۰22-۲۰00 استفاده و برای برآورد رابطۀ بلندمدت و رفع چالش‌های ناپایی و بررسی استحکام نتایج، از دو روش FMOL و DOLS با اثرات ثابت مقطعی و زمانی بهره گرفته شده است. نتایج نشان می‌دهد، افزایش تولید ناخالص داخلی و نیز افزایش سهم مخارج دولت از سلامت، با کاهش معنادار پرداخت‌های مستقیم از جیب همراه است، گسترش طرح‌های عمومی بیمه نیز کاهش معنادار پرداخت‌های مستقیم را توضیح می‌دهد، درحالی‌که رشد سهم جمعیت سالمند، اثر افزایشی بر پرداخت‌های مستقیم از جیب دارد. برآیند شواهد کمی و مقایسۀ نهادی، دلالت می‌کند که اتکا به ‌پرداخت‌های عمومی و پوشش بیمه‌ایِ کارآمد، شرط لازم برای تقویت حفاظت مالی خانوارها است. پیام سیاستی مشخص برای ایران، آن است که با افزایش تدریجی سهم مخارج عمومی سلامت و تعمیق پوشش بیمه‌ای و حرکت به سمت بیمه سلامت همگانی با تأکید و طراحی بسته‌های ویژۀ سالمندی، می‌توان بار پرداخت‌های مستقیم از جیب را به‌طور پایدار کاهش داد.