دانشگاه تربیت مدرس پژوهش ها و چشم اندازهای اقتصادی 3115-9168 مقالات آماده انتشار 2026 04 28 تحلیل استراتژیک تجارت پسته ایران در بازارهای بین المللی با مدل تلفیقی استاکلبرگ، بازی همزمان و کرنو 28541 10.48311/ecor.2025.116790.82878 FA مجتبی بهمنی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران مهدی نجاتی دانشیار گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران محمد امین عبدالله نژاد ماهانی دانشجوی دکتری، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2025 10 04 این پژوهش با هدف تحلیل رقابت استراتژیک در بازار جهانی پسته و تبیین راهبردهای بهینه ایران، پنج بازیگر اصلی یعنی ایران، آمریکا، چین، اتحادیه اروپا و امارات را در یک چهارچوب ترکیبی نظریه بازی‌ها بررسی می‌کند. مدل پیشنهادی شامل سه لایه است: (۱) مدل استاکلبرگ که در آن، ایران به عنوان رهبر قیمت‌گذار عمل می‌کند؛ (۲) مدل کورنو که آمریکا و چین در آن تصمیمات مقداری خود را به‌طور همزمان اتخاذ می‌کنند، و (۳) بازی همزمان نش که اتحادیه اروپا (با نقش تنظیم‌گری تجاری) و امارات (با نقش تسهیل لجستیک) در آن اثرگذارند. این چهارچوب، قادر است که اثر متغیرهایی چون قیمت جهانی، هزینه‌های لجستیک، سطح فرآوری محصول، کیفیت پسته، تحریم‌ها و تعرفه‌های تجاری را بر سهم بازار و درآمد صادراتی ایران شبیه‌سازی و کمی‌سازی کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتقاء کیفیت محصول، کاهش موانع تجاری، بهبود بسته‌بندی و فرآوری، و بهینه‌سازی زنجیره تأمین، مهم‌ترین عوامل حفظ و افزایش سهم ایران در بازار جهانی هستند. همچنین، توسعه بازارهای نوظهور و اتخاذ استراتژی‌های انعطاف‌پذیر قیمت‌گذاری، توان مقابله ایران با رقابت فزاینده آمریکا و چین را تقویت می‌کند. پیشنهادهای سیاستی حاصل از این مطالعه شامل سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌های صادراتی، تسهیل دسترسی به بازارهای هدف، ارتقاء استانداردهای بین‌المللی کیفیت، و کاهش هزینه‌های مبادله و حمل‌ونقل است. نوآوری اصلی پژوهش، در ترکیب سه رویکرد بازی‌های استراتژیک برای مدل‌سازی یک بازار کشاورزی واقعی تحت شرایط تحریم است. این مدل، نه‌تنها ابزار پیش‌بینی پیامد سیاست‌ها را فراهم می‌کند، بلکه به‌عنوان یک راهنمای عملی برای سیاستگذاران و فعالان صنعت کشاورزی در طراحی و اجرای استراتژی‌های تجاری، قابل استفاده است.